Nguyễn Đức Phương (Phương Giò): Giữa ký ức, chất liệu và đời sống

Nghệ sĩ Nguyễn Đức Phương (Phương Giò)

Nguồn: Trang Fanpage Facebook “VCCA Vincom Center for Contemporary Art”

 

Với anh Phương, sáng tác không phải là quá trình đi tìm một câu trả lời có sẵn. Trong buổi phỏng vấn với Nguyen Art Foundation tại Hà Nội ngày 3/4/2024, anh chia sẻ rằng quá trình làm việc cũng là cách anh đối diện với những câu hỏi của chính mình, từng bước tháo gỡ những “nút thắt” nảy sinh trong quá trình sáng tạo (Studio Visit with Nguyen Duc Phuong – Nguyen Art Foundation).

Một trong những nơi quá trình ấy bắt đầu là đất – chất liệu gần gũi và cơ bản đối với anh. Trước khi trở thành một hình hài hoàn chỉnh, đất được quan sát, thử nghiệm và đánh giá qua màu sắc, đặc tính, ưu điểm cũng như những giới hạn của nó. Từ chất liệu, anh tìm cách lột tả tinh thần của từng tác phẩm, để đất không chỉ đóng vai trò là phương tiện tạo hình mà còn trở thành một phần của câu chuyện nghệ thuật.

 

Nguyễn Đức Phương khám phá chất liệu đất

Nguồn: Nghệ sĩ Nguyễn Đức Phương cung cấp
 

Trong thực hành của anh Phương, màu sắc cũng không đơn thuần để làm đẹp cho một tác phẩm. Anh dành thời gian tìm tòi màu, đặc biệt là những sắc màu đến từ các vật liệu tự nhiên. Đất, cây cỏ, giấy, gỗ hay những vật liệu quen thuộc vì thế trở thành những thành tố mang theo dấu vết của nơi chốn và trải nghiệm.

Tác phẩm làm bằng gỗ của nghệ sĩ Nguyễn Đức Phương

Nguồn: Nghệ sĩ Nguyễn Đức Phương cung cấp
 

Nguyễn Art Foundation từng mô tả anh Phương là nghệ sĩ dành nhiều năm chuyển những quan sát về Việt Nam đương đại thành các vật thể thị giác, trong đó đất, màu thực vật và giấy truyền thống giữ một vai trò đáng kể.

 

Tác phẩm làm bằng đất của nghệ sĩ Nguyễn Đức Phương

Nguồn: Nghệ sĩ Nguyễn Đức Phương cung cấp
 

Có lẽ chính trong quá trình thử nghiệm và tiết chế ấy, anh Phương tìm thấy một cảm giác tự do. Cùng trong buổi phỏng vấn với Nguyen Art Foundation, anh chia sẻ về sự tự do khi nhận ra rằng, thiên nhiên và con người vẫn vậy, không thay đổi. Vì vậy, anh chọn cách tối giản suy nghĩ và hình thức, để những điều mình muốn truyền tải có thể được gợi lên từ chính tác phẩm.

 

Khoảng năm 2017 đánh dấu một hướng quan tâm rõ nét hơn trong thực hành của anh Phương: những đời sống văn hóa dân gian. Trong đó, giấy dó trở thành một chất liệu đặc biệt. Với anh, giấy không chỉ là nơi để vẽ. Từ xa xưa, giấy là nơi con người ghi chép sách vở, thư tịch và tri thức – một cách lưu giữ những điều mà một thế hệ muốn trao lại cho thế hệ sau.

Sơ yếu lý lịch 

Nguyễn Đức Phương, 2021, 40 X 40 cm

Giấy dó, màu chàm, lá vàng, bạc

Nguồn: Manzi Art Space
 

Vì thế, anh Phương tìm đến giấy dó như một cách khác để ghi chép đời sống dân gian. Điều anh quan tâm không chỉ là những hình ảnh đã quen thuộc. Trong quá trình tìm hiểu, anh nhận ra còn rất nhiều nghi thức, hình thức tạo hình và biểu hiện văn hóa dân gian chưa được nghiên cứu hoặc ghi chép đầy đủ. Một số chỉ tồn tại trong thực hành, trong ký ức, trong những câu chuyện được truyền lại từ người này sang người khác. Những điều ấy trở thành chất liệu để anh Phương quan sát và chuyển hóa. Các tác phẩm của anh vì thế thường mang dáng vẻ giản dị, đôi khi gợi nhớ đến hình ảnh dân gian, nhưng không dừng lại ở sự hoài niệm. Đó là một cách nhìn lại quá khứ từ vị trí của hiện tại – có khi nhẹ nhàng, có khi hài hước, và đôi lúc mang tính trào phúng.

 

Lịch sử mỹ thuật thời Covid - Trần Trung Tín

Nguyễn Đức Phương, 2020, 19 X 27,5 cm

Mực và màu nước trên giấy

Nguồn: Manzi Art Space
 

Điều này tiếp tục xuất hiện trong những thực hành gần đây của anh. Tại một tọa đàm về hội họa trong thời đại mạng xã hội tổ chức tại Bảo tàng Hà Nội vào tháng 5/2026, anh Phương chia sẻ về việc đưa những hiện tượng của đời sống mạng vào tác phẩm, đồng thời thử nghiệm với hình ảnh chuyển động và AI. Những công nghệ mới vì thế không nhất thiết làm thay đổi mối quan tâm cốt lõi của người nghệ sĩ. Chất liệu có thể thay đổi, nhưng cách quan sát đời sống vẫn còn đó.

 

Cùng với thực hành cá nhân, anh Phương cũng tham gia nhiều dự án có tính liên ngành, kết nối nghệ thuật thị giác với âm nhạc, sân khấu và văn hóa bản địa. Anh từng làm việc cùng Đàn Đó và Phù Sa Lab, tham gia các dự án như Lời của tre, Chém Gió và Đó là ở đâu – Đó là ở đây. Trong những dự án này, anh Phương bên cạnh sáng tác tranh và ký họa, anh còn tham gia thiết kế sân khấu, qua đó mở rộng thực hành của mình từ tác phẩm độc lập sang không gian và trải nghiệm.

Tác phẩm của nghệ sĩ Nguyễn Đức Phương vẽ nhóm Đàn Đó

Nguồn: Trang Fanpage Facebook Đàn Đó

Chương trình biểu diễn nghệ thuật tổng hợp “Lời của tre” do nghệ sĩ Nguyễn Đức Phương phụ trách thiết kế sân khấu

Nguồn: Hanoi Grapevine
 

Đáng chú ý, năm 2023, anh Phương đảm nhận vai trò Giám đốc Mỹ thuật cho dự án SỰ SỐNG tại Six Senses Côn Đảo. Chương trình kết hợp nghệ thuật trình diễn, âm nhạc, nghệ thuật thị giác và cảnh quan tự nhiên, diễn ra trên bãi biển Côn Đảo trong kỳ trăng tròn. Ở đây, anh Phương phụ trách ngôn ngữ thị giác của sân khấu và không gian xung quanh, để nghệ thuật hòa vào những yếu tố sẵn có của nơi chốn như cát, nước, gió và cảnh quan.

 

Nguồn: Sự sống (susong.com.vn)
 

Những dự án như vậy cho thấy thực hành của anh Phương không dừng ở việc tạo ra một vật thể nghệ thuật. Từ chất liệu, không gian đến trải nghiệm, anh thường tìm cách để nghệ thuật kết nối với đời sống và văn hóa của một nơi chốn cụ thể.
 

Trong thực hành nghệ thuật của anh Nguyễn Đức Phương, những điều quen thuộc luôn là điểm khởi đầu. Sau nhiều năm tìm hiểu các vùng văn hóa, làng nghề và chất liệu bản địa, anh thường trở về với đất, giấy dó, màu từ cây cỏ hay những hình thức tạo tác dân gian để quan sát đời sống đương đại bằng một góc nhìn giản dị và tinh tế. Với anh Phương, chất liệu không chỉ là phương tiện để tạo nên một tác phẩm, mà còn mang theo ký ức, dấu vết của vùng đất và câu chuyện của những con người đã làm ra, sử dụng chúng. Và anh đã mang đến những sản phẩm tinh thần đó đến với Anmira Hội An.

Cách anh Phương làm nghệ thuật cũng có một điểm gặp gỡ tự nhiên với tinh thần của Anmira Hội An. Cả hai cùng bắt đầu từ sự trân trọng những giá trị đã hiện hữu thay vì cố tạo ra một điều hoàn toàn mới. Ở anh Phương, đó là việc tìm lại vẻ đẹp trong đất, giấy, thủ công và văn hóa dân gian. Ở Anmira Hội An, đó là cách đưa thiên nhiên, kiến trúc, vật liệu và những nét văn hóa địa phương vào trong chính trải nghiệm lưu trú.

 

Tác phẩm của nghệ sĩ Nguyễn Đức Phương
Nguồn: Nghệ sĩ Nguyễn Đức Phương cung cấp

 

Một không gian truyền thống tại Anmira Hội An
Nguồn: Anmira Hội An
 

Mối liên hệ này không chỉ dừng lại ở những tác phẩm hiện diện trong không gian. Anh Phương cũng từng đưa thực hành thủ công của mình đến với các không gian lưu trú thông qua những buổi workshop. Tại Amanaki Thảo Điền, anh từng hướng dẫn workshop làm đèn lồng giấy dó, kết hợp giấy dó với khung tre để tạo nên những chiếc đèn mang dáng vẻ mộc mạc nhưng vẫn giữ tinh thần của nghệ thuật thủ công truyền thống.

 

Lồng đèn Ngũ Hành của nghệ sĩ Nguyễn Đức Phương, Trung Thu 2025 tại Amanaki Thảo Điền


Lồng đèn giấy dó do khách tự tay thực hiện trong workshop


Một số tác phẩm của workshop làm lồng đèn giấy dó do nghệ sĩ Nguyễn Đức Phương hướng dẫn

Nguồn: Trang Fanpage Facebook Amanaki Thảo Điền
 

Tại Anmira Hội An, mối kết nối ấy tiếp tục được mở rộng qua workshop “Lung linh đèn giấy dó – Thổi hồn cho ánh sáng cổ tích” trong chuỗi “Chạm vào Hội An” năm 2025. Người tham gia không chỉ quan sát một sản phẩm hoàn thiện mà trực tiếp làm việc với giấy dó, qua đó tiếp cận một chất liệu truyền thống bằng trải nghiệm của chính đôi tay mình.  

 

Nghệ sĩ Nguyễn Đức Phương hướng dẫn khách làm lồng đèn

Nguồn: Anmira Hội An
 

Điều đặc biệt là anh Phương không chỉ nhìn Anmira Hội An từ bên ngoài. Anh đã từng lưu trú tại đây – sống trong không gian, đi qua khu vườn, cảm nhận ánh sáng, vật liệu và nhịp sống chậm của nơi này. Vì vậy, mối liên hệ giữa người nghệ sĩ và Anmira Hội An không chỉ nằm ở một ý tưởng tương đồng, mà bắt đầu từ một trải nghiệm thực tế: ở lại, quan sát và để một nơi chốn tự nhiên đi vào quá trình sáng tác. Những dấu ấn từ thực hành của anh Phương Giò cũng hiện diện trong không gian Anmira Hội An qua một số sản phẩm anh thực hiện, như những chiếc lồng đèn và các vật dụng trang trí. Không mang tính trưng bày độc lập, những tác phẩm này hòa vào kiến trúc và không gian sống của Anmira Hội An, góp phần tạo nên vẻ mộc mạc, gần gũi và thủ công đặc trưng của nơi đây. 

 

Lồng đèn giấy dó

Nguyễn Đức Phương

Nguồn: Anmira Hội An

 

Có lẽ cũng từ đó, Anmira Hội An trở thành nhiều hơn một nơi để nghỉ ngơi. Đây là một không gian để người ta có thời gian quan sát những điều thường ngày bằng một ánh nhìn khác – từ một chất liệu thủ công, một khoảng vườn, ánh sáng trong căn phòng, đến những dấu vết văn hóa hiện diện trong đời sống địa phương.

 

Nguồn: Anmira Hội An
 

Và đó cũng chính là điều khiến trải nghiệm lưu trú tại Anmira Hội An trở nên đáng nhớ. Du khách không chỉ đến Hội An để nhìn ngắm những điều đã quen thuộc qua những biểu tượng thường thấy, mà có thể sống chậm lại giữa những chất liệu làm nên một Hội An đời thường. Nghệ thuật, thiên nhiên, thủ công và văn hóa không được đặt riêng thành những “điểm tham quan”, mà hòa vào không gian sống – để mỗi ngày lưu trú cũng trở thành một cách khám phá nơi chốn.

Tinh thần ấy sẽ tiếp tục được nối dài trong workshop Trung thu sắp tới tại Anmira Hội An vào tháng 9/2026, khi Phương một lần nữa đưa câu chuyện về đèn lồng và ký ức Trung thu vào một trải nghiệm thực hành. Trong không gian Hội An – nơi ánh sáng đèn lồng đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống – hoạt động này không chỉ gợi lại ký ức về một mùa trăng, mà còn mở ra cơ hội để mỗi người tự tay tạo nên một vật thể mang dấu ấn riêng. 

 

Workshop lồng đèn giấy dó

Nguồn: Anmira Hội An
 

Nếu nghệ thuật của anh Phương Giò là hành trình tìm lại ký ức trong những vật liệu giản dị, thì Anmira Hội An cũng đang tạo ra một không gian để những ký ức và giá trị địa phương tiếp tục được sống, được cảm nhận và được kể lại theo những cách mới. Có lẽ, đó là lý do một nghệ sĩ như Phương có thể tìm thấy ở đây không chỉ một nơi để ở, mà còn một nơi để quan sát, kết nối và sáng tạo.
 

Nguyễn Đức Phương, còn được biết đến với nghệ danh Phương Giò, là nghệ sĩ tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Việt Nam năm 2007. Anh thực hành trên nhiều chất liệu và hình thức, từ hội họa, gốm, điêu khắc đến sắp đặt, với mối quan tâm lớn đến đời sống, văn hóa dân gian, chất liệu bản địa và những ký ức gắn với nơi chốn.

 

Nghệ danh Phương Giò bắt nguồn từ chính quê hương và công việc gia đình của anh. Sinh ra tại Ước Lễ – ngôi làng nổi tiếng với nghề làm giò chả, gia đình anh cũng gắn bó với nghề này và bản thân anh từng làm giò. Sau khi tốt nghiệp đại học, anh chọn “Phương Giò” làm tên để giới thiệu với công chúng và ký tên trên các tác phẩm. Từ đó, cái tên Phương Giò trở thành nghệ danh gắn liền với anh trong hành trình nghệ thuật. 

 

Anh Phương Giò không bó mình vào một phong cách hay chất liệu cố định. Thực hành của anh đi qua nhiều hình thức như hội họa, gốm, điêu khắc và sắp đặt, thường bắt đầu từ những quan sát về đời sống và văn hóa Việt Nam. Anh có xu hướng tối giản hình thức, đồng thời khai thác những chất liệu và hình ảnh quen thuộc theo một góc nhìn mới.

 

Một số triển lãm và dự án tiêu biểu của anh gồm Ngắm giấy tại Manzi Art Space (2017), Tỏa 2 tại VCCA (2018), In Situ tại Manzi (2019), Xem đêm – Càng đêm (2020) và Đó là đâu – Đó là đây cùng nhóm Đàn Đó tại VCCA (2020). Anh cũng từng tham gia chương trình lưu trú nghệ thuật A. Farm (2018) và đảm nhận vai trò Giám đốc Mỹ thuật cho dự án SỰ SỐNG tại Six Senses Côn Đảo (2023).

 

Đây là những chất liệu và hình thức gắn với đời sống, ký ức và văn hóa Việt Nam mà anh có nhiều năm tìm hiểu, thử nghiệm. Với anh Phương, đất, giấy dó hay các chất liệu tự nhiên không chỉ có giá trị tạo hình mà còn mang theo dấu vết của nơi chốn, nghề thủ công và những câu chuyện được truyền lại qua nhiều thế hệ. Từ đó, anh tìm cách đưa những điều quen thuộc ấy vào tác phẩm bằng một cách nhìn đương đại.

 

Anh Phương Giò thực hiện một số lồng đèn bằng giấy dó, được treo và bố trí trong không gian của khu nghỉ dưỡng Anmira Hội An.  Những chiếc lồng đèn này được anh tô vẽ bằng màu nước, tạo thêm những điểm nhấn thủ công và màu sắc, đồng thời hòa vào tổng thể kiến trúc và không gian giàu chất liệu của Anmira Hội An.